Gebiedsplan als instrument
– Eerder verschenen als LinkedIn bericht –
In mijn voorbeeld voor een Uitvoeringsaanpak Stikstof worden 3 stappen genoemd om tot een integrale totaalaanpak te komen voor ammoniakemissiereductie. Daarbij is een gebiedsplan een zeer belangrijk instrument – in het gebiedsplan kunnen wensen vanuit overheden en mogelijkheden vanuit de spelers in het gebied samenkomen. Het is belangrijk dat de agrarische ondernemers in het gebied weten waar ze staan en wat er mogelijk is om bij te dragen (bijv. door een bedrijfsplan) en dat de overheden weten welke opgaven er in een gebied relevant zijn.
Zo kunnen middelen voor ammoniakemissiereductie in gebieden die invloed hebben op stikstofgevoelige natuur ingezet worden en kan geld efficiënt besteed worden (i.p.v. via generiek beleid waardoor ze weinig bijdragen aan de opgave zoals met de opkoopregeling is gebeurd). Het gebiedsplan is dus het resultaat van gestructureerde overleggen tussen overheden (landelijk, provinciaal, gemeentelijk) en gebiedsspelers om gezamenlijk tot een plan te komen. Hier zijn al diverse initiatieven en instrumenten voor ontwikkeld in de ‘gebiedsgerichte aanpak’.
Focus op relevante opgaven in het gebied
‘We’ moeten ammoniakemissie reduceren, de Kaderrichtlijn Water normen halen, groenblauwe dooradering realiseren en woningen bouwen, enz.: maar niet in elk gebied zijn dezelfde opgaven relevant. Daarom is het van belang dat overheden zo duidelijk mogelijk maken welke opgaven er in welk gebied liggen, hoe die inzichtelijk worden gemaakt en wat de middelen zijn die het gebied kan inzetten om ze te behalen. Zo kan in zones rondom stikstofgevoelige natuurgebieden tegelijkertijd ingezet worden op het reduceren van ammoniakemissie, hydrologische omstandigheden verbeteren, verbeteren van de waterkwaliteit, versterken van de biodiversiteit en vastleggen van koolstof als deze opgaven duidelijk in beeld zijn.
Extensivering van graasdierbedrijven is een mogelijke richting die aan alle opgaven bijdraagt. Het is dan van belang dat deze bedrijven vanuit al deze opgaven bedrijfsontwikkelmogelijkheden en financiering krijgen om het bedrijf langjarig rendabel te houden – in het gebiedsplan kan opgenomen worden dat een extensiveringsregeling, langjarige ANLb/SNL pakketten, recreatiekansen en bijvoorbeeld vermindering van de drinkwaterwinning in het gebied nodig zijn om deze opgaven integraal te behalen.
Gebiedsprocessen als onderhandelingen tussen verschillende belangen
In gebiedsprocessen wordt duidelijk dat niet alle wensen vervuld kunnen worden: het reduceren van ammoniakemissie naast stikstofgevoelige natuur kan wel richting 70% of meer door nieuwe emissiearme stalsystemen voor de intensieve veehouderij te bouwen. Om de investeringen in deze stalsystemen terug te verdienen, en te voldoen aan toekomstige dierwelzijnsnormen, is het nodig om meer dieren te houden. Subsidie voor deze stalsystemen kan een deel van de investering dekken, maar vanwege staatssteun is 100% dekking via subsidie onmogelijk. Het is dan de vraag of de wens om minder dieren te houden of grotere bedrijven te weren uiteindelijk realistisch is, of dat er andere keuzes gemaakt moeten worden.
Een ander voorbeeld zijn biologische bedrijven: als we naar 15% of meer biologische landbouw willen, zullen er keuzes gemaakt moeten worden of biologische bedrijven zich naast stikstofgevoelige natuurgebieden kunnen doorontwikkelen, ook al behalen ze wellicht minder ammoniakemissiereductie.
Ook het gebiedsplan kan gelden als basis voor ‘ontheffing’ op generiek beleid voor ammoniakemissiereductie, waarbij deelnemers aan het gebiedsplan onder de gezamenlijke ontheffing vallen en anderen die niet deelnemen ervoor kiezen om aan de generieke normen te voldoen.